Μεταρρύθμιση του Συνταξιοδοτικού Συστήματος 2.0: Για ένα σύγχρονο και ανθεκτικό σύστημα συντάξεων στην Ελλάδα – τι προτείνει το νέο policy paper του ΙΔΟΜ
ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Μιράντα Ξαφά
Γιώργος Κ. Μήτρος
Κώστας Χριστίδης
Βασικά συμπεράσματα
1) Εκ βάθρων μεταρρύθμιση με μετατόπιση προς κεφαλαιοποιητικούς πυλώνες
Το paper καταλήγει ότι η μακροχρόνια βιωσιμότητα δεν μπορεί να εξασφαλιστεί αν το βάρος παραμείνει σχεδόν αποκλειστικά στο κρατικό διανεμητικό σύστημα. Προτείνει συρρίκνωση του ρόλου του διανεμητικού πυλώνα και πολύ μεγαλύτερη ανάπτυξη κεφαλαιοποιητικών πυλώνων, ώστε να υπάρξει καλύτερη αντιστοίχιση εισφορών–παροχών, μεγαλύτερη διαφοροποίηση κινδύνου και λιγότερη εξάρτηση από τις δημογραφικές εξελίξεις.
2) Χρηματοοικονομική εκπαίδευση ως αναγκαία προϋπόθεση
Η ανάπτυξη κεφαλαιοποιητικών πυλώνων δεν είναι μόνο θεσμικό ζήτημα. Προϋποθέτει οι πολίτες να έχουν βασικές χρηματοοικονομικές γνώσεις και πρακτική ενημέρωση, ώστε να μπορούν να αξιολογούν επιλογές, κόστος, ρίσκο και ορίζοντα αποταμίευσης. Με απλά λόγια: χωρίς χρηματοοικονομική εκπαίδευση, ο μακροπρόθεσμος οικονομικός και συνταξιοδοτικός προγραμματισμός μένει στα χαρτιά, και το σύστημα δεν “κουμπώνει” στην πραγματική συμπεριφορά των ασφαλισμένων.
3) Οι βελτιώσεις στο υπάρχον πλαίσιο είναι χρήσιμες αλλά προσωρινές
Το paper αναγνωρίζει ότι αλλαγές στις παραμέτρους του σημερινού συστήματος ή διορθώσεις στη λειτουργία του μπορούν να κερδίσουν χρόνο και να μειώσουν ορισμένες πιέσεις. Ωστόσο, αυτές οι παρεμβάσεις δεν αντιμετωπίζουν τη δομική αιτία της αστάθειας. Με άλλα λόγια, μπορούν να διασώσουν προσωρινά το σύστημα, όχι να το καταστήσουν πραγματικά βιώσιμο.
4) Η μεταναστευτική πολιτική επηρεάζει άμεσα τη βιωσιμότητα
Η βιωσιμότητα ενός συστήματος που βασίζεται σε εισφορές και αναδιανομή εξαρτάται από το μέγεθος και τη σύνθεση του εργατικού δυναμικού. Το policy paper σημειώνει ότι η μεταναστευτική πολιτική μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη βιωσιμότητα του συστήματος, ενισχύοντας τη βάση εισφορών και περιορίζοντας μέρος της δημογραφικής πίεσης. Αυτό, βέβαια, προϋποθέτει πολιτικές που ευνοούν την ένταξη στην αγορά εργασίας και την παραγωγική συμμετοχή.
5) Ενιαία εποπτεία για όλο το συνταξιοδοτικό σύστημα
Τέλος, το policy paper υπογραμμίζει ότι η κατακερματισμένη εποπτεία δημιουργεί κενά, ασυνέχειες και διαφορετικούς κανόνες για τμήματα του ίδιου συστήματος. Προτείνει εποπτεία του συνόλου του συνταξιοδοτικού συστήματος, όχι μόνο των επιμέρους τμημάτων, ώστε να υπάρχει συνοχή, διαφάνεια, κοινά πρότυπα και λογοδοσία, ειδικά όσο αυξάνεται ο ρόλος των κεφαλαιοποιητικών πυλώνων.
Για τη συγγραφή του παρόντος πραγματοποιήθηκαν τρία workshops, με τη συμμετοχή περισσότερων από 40 εμπειρογνωμόνων, ακαδημαϊκών και εκπροσώπων επαγγελματικών και θεσμικών φορέων. Ευχαριστούμε τους συμμετέχοντες στα workshops, τους εκπροσώπους του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, και τους εκπροσώπους της Τράπεζας Ελλάδος για τα χρήσιμα στοιχεία και τα σχόλια τους.
Η πρωτοβουλία “Μεταρρύθμιση του Συνταξιοδοτικού Συστήματος 2.0: Για ένα σύγχρονο και ανθεκτικό σύστημα συντάξεων στην Ελλάδα” πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη των κάτωθι φορέων:
Το Atlas Network είναι ένας ανεξάρτητος, μη κερδοσκοπικός οργανισμός που συνεργάζεται με ένα παγκόσμιο δίκτυο εταίρων για την προώθηση των ιδεών της ατομικής ελευθερίας, της ελεύθερης οικονομίας και του περιορισμένου κράτους. Μέσα από εκπαιδευτικά προγράμματα, καθοδήγηση (mentoring) και στοχευμένη υποστήριξη, ενισχύει οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και την ικανότητά τους να αναπτύσσουν και να επικοινωνούν πρακτικές, τεκμηριωμένες προτάσεις πολιτικής. Από την ίδρυσή του το 1981, το Atlas Network συνδέει και υποστηρίζει εκατοντάδες οργανισμούς σε περισσότερες από 100 χώρες, καλλιεργώντας συνεργασίες και ανταλλαγή εμπειρίας μεταξύ φορέων που εργάζονται για ανοικτές κοινωνίες και περισσότερες ευκαιρίες για όλους. Για περισσότερες πληροφορίες www.atlasnetwork.org
Το Ινστιτούτο Δημοσιονομικών και Οικονομικών Μελετών (ΙΔΟΜ) είναι μέλος του Atlas Network από το 2025.
Η Ελληνική Ένωση Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΕΛ.Ε.Τ.Ε.Α.) αποτελεί το
επίσημο θεσμικό όργανο για την ενιαία εκπροσώπηση των Ταμείων Επαγγελματικής
Ασφάλισης (Τ.Ε.Α.) στην Ελλάδα. Μεταξύ των βασικών σκοπών της
συγκαταλέγονται:
- Η προβολή, διείσδυση στην αγορά εργασίας και ανάπτυξη του θεσμού της
Επαγγελματικής Ασφάλισης ως δεύτερου κεφαλαιοποιητικού πυλώνα του
ασφαλιστικού συστήματος της χώρας. - Ο άμεσος εκσυγχρονισμός του ρυθμιστικού, κανονιστικού, επενδυτικού και
διοικητικού πλαισίου λειτουργίας του θεσμού της Επαγγελματικής Ασφάλισης στο
πλαίσιο των εμπειρικά βέλτιστων ευρωπαϊκών και διεθνών πρακτικών, με στόχο
την ανάπτυξη του θεσμού προς όφελος των κοινωνικών εταίρων
(εργαζομένων/εργοδοτών) και της ελληνικής οικονομίας.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το προφίλ και τις δράσεις της ΕΛ.Ε.Τ.Ε.Α.,
επισκεφθείτε την ιστοσελίδα της στο eletea.com.gr